Polikistik Over Sendromu Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Op. Dr. Yunus Çavuş, endokrin bozukluk ile ilgili önemli bilgiler paylaştı.

HAMİLELİK ÖNCESİ

Bu Makalede:

Polikistik over sendromu (PKOS), üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen endokrin bozukluktur. Yaklaşık olarak yüzde 4-12’sini etkilemektedir. Adet düzensizliği, çocuk sahibi olamama, hormonal düzensizlik, kalp-damar hastalıkları, diyabet, rahim kanseri ve hatta dış görünüşte estetik bozukluklara bile neden olabilmektedir.

Tanı

PKOS tanısının konulmasında 3 önemli kriter göz önünde bulundurulur. Bunlar; oligo ve anovulasyon yani geç veya yumurtlamanın görülmemesi, hiperandrojenizm yani erkeklik hormonunun fazla olması, ultrasonografide polikistik overlerin görülmesi yani yumurtalıkların çevresinde yerleşim gösteren çok sayıda küçük kistlerin bulunmasıdır. Bunların yanı sıra hastanın hikayesi; ilk adet yaşı, adet düzeni, kanama süresi gibi şikayetler, fizik muayene ve kan testleri de gereklidir. Aynı zamanda hastanın tansiyon ve kan şekeri seviyesi de kontrol edilmelidir.

Nedenleri

Polikistik over sendromunda altta yatan neden tam olarak bilinmemekle birlikte yapılan araştırmalarda genetik faktörler ön plana çıkmaktadır. Özellikle etkilenmiş bireyler ile onların kız kardeşleri ve annelerinde artmış bir risk saptanmıştır. Ayrıca PKOS olan bireylerin birinci derece erkek akrabalarının kan dolaşımında artmış erkeklik hormonu düzeyi olduğu gözlenmiştir.

PKOS semptomları adet düzenini kontrol eden hormonlardaki düzensizlikler tarafından tetiklenmektedir. Temel androjen erkeklik hormonu testosterondur. Bu hormon tüm kadınlarda yumurtalıklar tarafından üretilir ve temel dişi hormonu olan östrojene dönüşür. PKOS olan kadınlarda, testosteron normalden fazla üretilir. Normalin üzerinde androjen seviyeleri ise; akne, kıllanma, kilo alımı ve yumurtlama problemlerine neden olur.

PKOS olan kadınlarda olmayanlara göre daha yüksek insülin düzeyi ve insülin direnci saptanmaktadır. İnsülin direnci; tip2 diyabet, hipertansiyon, kolesterol ve yağ metabolizması bozuklukları ve kalp–damar hastalıkları gibi birçok hastalığa neden olmaktadır. Bu nedenle

Belirti ve şikayetler

• Adet görememe, adet gecikmesi veya anemiye neden olabilecek fazla kanamalı adet dönemi
• Hirsutizm yani kıllanmada artış, akne, androjenik kellik
• Yumurtlama probleminden dolayı kısırlık
• Gebelik kaybı
• Anksiyete, depresyon, kendini beğenmeme, düşük yaşam kalitesi gibi psikolojik sorunlar
• Obstrüktif uyku apnesi
• Hipertansiyon
• Rahim kanseri
• Kilo artışı, kilo verememe
• Ense, koltuk altı, meme altı katlantısı ve bel-kasık bölgeleri gibi kıvrım alanlarında görülen kalın gri-kahverengi kadifemsi plaklar

Tedavi

Polikistik over sendromunun her bir semptomu için tedavi seçeneği farklıdır. İşte adım adım tedavi planı;

• Adetleri düzenli olan yani yılda 8-12 defa adet görenler tedavisiz izlenebilir.
• Diyet ve egzersize yönelik yaşam tarzı değişiklikleri tedavide en önemli faktördür. Kilodaki yüzde 5 kayıp bile bazı hastalarda düzenli yumurtlamayı sağlamaktadır.
• Geç yumurtlama ve yumurtlayamama için doğum kontrol hapları, progesteronlar, insülin duyarlaştırıcı ilaçlar kullanılır. Doğum kontrol hapları PKOS gözlenen kadınlarda düzenli periyotların oluşmasını ve akne, hirsutizm gibi şikayetlerin iyileşmesini sağlar. Yapılan son çalışmalar, tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan ilaçların da PKOS tedavisinde etkili olabildiğini göstermektedir.
• Akne ve kıllanma problemi olan kadınlarda düşük dozlu anti-androjen ilaçlarla birlikte doğum kontrol haplarının kullanımı önerilir. Dirençli vakalarda bu ilaçların dozu artırılabilir. Bu şekilde aşırı kıllanma ve erkek tipi kelliğim düzelmesi amaçlanır. İlaçlarla semptomların azalması genellikle birkaç ay içinde olur. Bu ilaçlar kesin tedavi sağlamamaktadır. Bu yüzden şikayetler ilaçları almayı bırakınca tekrar ortaya çıkar.
• Üremeye yardımcı tedavilere başlamadan önce kadında ve erkekte olası kısırlık nedenleri araştırılmalıdır. Problem genellikle yumurtlamanın olmamasıdır. Yumurtlamayı sağlayan tedavi yöntemlerinden biri ilaç tedavisidir. İlaç tedavisinin yetersiz kaldığı durumlarda cerrahiye başvurulur. Cerrahi yöntem ile sağlanabilen gebelik oranları yüzde 50-70’tir. Bu yöntem düşük maliyetlidir. Bu tedavilere cevap alınamazsa tüp bebek tedavisi önerilebilir.
• Kellik hirsutizm PKOS olgularının %70-80’ini oluşturur. PKOS’lu kadınlar, genellikle geç adölesan dönemde veya erken 20’li yaşlarda başlayan hirsutizm gösterir.

EN ÇOK OKUNANLAR