Kabız Olan Çocuklar Ne Yemeli Ne Yememeli?

Uz. Dr. Seda Günhar, çocuklarda kabızlık ile ilgili önemli bilgiler paylaştı.

ÇOCUK

Bu Makalede:

Çocuklarda kabızlık sık görülen durumlar arasında yer alıyor. Sindirim sistemi yavaşlıyor ve buna bağlı olarak dışkılama sayısı azalıyor. Ağrılı dışkılama ise ailelerin doktora gelmesine neden oluyor. Dışkı sayısı yaş gruplarına göre farklılık gösterdiği için kesin bir sayı verilemiyor. Örneğin 2 yaşındaki bir çocuk günde 2 kez yumuşak dışkı yapıyorsa bu durum normal kabul ediliyor. Aynı yaştaki başka bir çocuk her gün bir kez ağrılı ve sert dışkılama yapıyorsa bu durum kabızlık olarak tanımlanıyor.

Dışkılama sırasında çocuk ağrı duyuyorsa kabız olabilir

Bağırsak alışkanlığı normal kabul edilen bir çocukta dışkı sayısı günde kaç olursa olsun dışkısını yaparken ağrı duymaması gerekir. Bebekler 1-2 aylıkken günde 5-6 kez dışkı yapabilirken, 1 yaş sonrası bu sayı günde 1-2 olabilir. Daha büyük çocuklarda 2 günde bir kez dışkılama bile normal kabul edilebilir. Anne sütü alan bebeklerde kabızlık çok nadir görülürken mama ile beslenenlerde kabızlık riski daha fazladır. Sadece anne sütü alan bebeklerde kabızlık gözleniyorsa annenin diyeti düzenlenmeli, anne patates, pilav, makarna, muz gibi kabızlık yapıcı gıdalardan uzak durmalıdır. Küçük bebeklerde kabızlık olmaksızın aşırı ıkınma ve bu esnada kızarma olabilir. Bu durumu anneler yanlışlıkla kabızlık olarak yorumlayabilirler. Eğer bebeğin yaptığı dışkı kıvamı yumuşak ve en az günde 1 kez dışkılıyorsa bu durum normal kabul edilir.

Kabızlığın 5 nedeni

Çocuklarda sıklıkla fonksiyonel kabızlık görülür. Yani altta yatan önemli bir tıbbi neden yoktur ve değişik psikososyal nedenlere bağlı gelişir. Bebekler 3-4 aylık olduklarında normal olarak dışkı sayısı azalır. Tam olarak bu dönemde, eskiye göre sertleşen dışkı kalın bağırsağın son kısmında zorlanmalara ve küçük çatlaklara yol açar. Çatlak gelişen çocuk dışkılama esnasında ağrı duyar ve bu ağrı nedeniyle dışkılama hissi olduğunda otomatik olarak makat kaslarını kasar ve ağrı hissini en aza indirmeye çalışır. Tutulan dışkı giderek daha çok sertleşir ve bir kısır döngü ortaya çıkar. Kabızlığın diğer nedenleri şu başlıklar altına toplanabilir:

1. Psikososyal nedenler (fonksiyonel- idiopatik kabızlık): Dışkılama esnasında duyulan ağrıya bağlı istemli olarak dışkı tutma ve bunu alışkanlık haline getirme.
2. Beslenme hataları: Yetersiz beslenme, günde yarım litreden fazla inek sütü tüketme, sebze ve meyve gibi lifli gıdalardan fakir beslenme, ek besinlere geçişte yapılan hatalar.
3. Sindirim sisteminin yapısal sorunları: Makatta yırtık (anal fissür), apse, anüsün doğuştan öne doğru yerleşimli olması.
4. İlaç etkileri: Antidepresan ilaçlar, anti kolinerjik ilaçlar.
5. Endokrin sorunlar: Hipotiroidi (tiroit hormonunun yetersiz oluşu), hipokalsemi.

İdrar yolları enfeksiyonları riski de yükseliyor

Kabızlıkta genetik faktörler önemli etmenlerdir. Anne ya da babada benzer problemlerin varlığı çocukta da kronik kabızlık görülmesine neden olabilir. Ayrıca tuvalet eğitiminde yapılan hatalar, verilen cezalar, kültürel ve sosyal faktörler kabızlığa zemin hazırlayabilir. Kronik kabızlığı olan çocuklarda iştahsızlık ve karın ağrısı şikayetleri olur. Sindirim sistemi yavaşladığı için mide boşalma süresi gecikir ve buna bağlı olarak tekrarlayan kusmalar görülebilir. Kabızlık çok uzun sürdüğünde idrar yolu enfeksiyonları riski de artar.

Kabızlık şikayetleri 2 yaş döneminde artış gösteriyor

Tuvalet eğitimi verilmeye başlandığı 2 yaş döneminde kabızlık sık görülür. Bu dönemde çocuklar hiçbir zaman zorlanmamalıdır. Bezi yeni çıkan bir çocuk istemli olarak dışkısını gereğinden uzun tutabilir ve bu durum dışkının sertleşmesine ve ağrılı dışkı yapmaya neden olabilir. Ağrı ve korku kısır döngüsü bir kez başladığında bu durumu normale çevirmek için çocuğa ağrıyı unutturmak gereklidir. Tuvalet eğitimi esnasında çocuğa dışkısıyla ilgili olumsuz yorumlarda bulunmak doğru değildir. Dışkısı 2 yaşındaki bir çocuk için çok değerlidir ve vücudunun bir parçası gibi algılanır. Dışkısını tuvalete yapınca sanki parmağı kopmuş gibi hissedebilir. Bu nedenle bezi çıkartılınca kabız olan çocuk tekrar bezine kavuşursa normal dışkı düzenine dönebilir. Tuvalet eğitimi zamanından erken başlanırsa bu tip sorunlar daha sık görülür. Tuvalet eğitimi için normal olan 24 aydır. 3 ay öncesi veya 3 ay sonrası da normal sınırlarda kabul edilir. Her çocuk için farlı olan bu dönemde eğer çocuk hazırsa 10-15 gün içinde tuvalet eğitimi tamamlanır. 15 gün içinde yanıt alınamıyorsa çocuk zorlanmamalı ve en az 1 ay yanında bu konuda konuşulmamalıdır.

Makatın yapısı bozulabiliyor

Makattaki çatlak ve ağrı nedeniyle dışkısını 8-10 gün tutan çocuklar olabilir. Tekrarlayan dışkı tutulmaları sonucu makatta içten genişlemeler başlar, dışkının çapı ve hacmi büyür. Erken dönemde çapı büyük olmasına rağmen kendiliğinden çıkartılabilen dışkı, kronik dönemde artık taşlaşır ve makatta büyük bir tıkaç oluşturur. Bunun mutlaka tedavi edilmesi gerekir. Makatta duyarlılık kaybı oluşunca giderek normal dışkılama alışkanlığı tamamen kaybolur. Beslenmede hiçbir yanlış yapılmasa bile bu noktadan sonra diyetle sorunu çözmek imkansız hale gelir. Bazı çocuklarda bu makattaki taşlaşmış dışkı boşaltılmadığı için, yeni gelen dışkı istemsiz bir şekilde altına kaçırma şeklinde dışarı çıkar. Büyük çocuklarda bu şekilde dışkı kaçırmalar ciddi psikolojik travma yaratabilir.

Kabızlık Tedavisi

Kronik kabızlığı olan çocuklarda öncelikle sertleşmiş dışkı içeren kalın bağırsakların boşaltılması gerekir. Bu amaçla fitil veya lavmanlar kullanılır. Sadece makat bölgesine lokal etki gösteren bu ilaçların sistemik yan etkileri yoktur. Hekim önerisiyle rahatlıkla kullanılabilir. Kalın bağırsaklar boşaltıldıktan sonra normal kıvamda dışkının sağlanabilmesi için ağızdan dışkı yumuşatıcı şuruplar verilmelidir. Diyetin yetersiz kaldığı aşamalarda ilaç tedavisine başvurulur. Burada en önemli nokta çocuktaki acıyı ve korkuyu unutturana kadar tedavinin sürdürülmesidir. Bu ilaçların belirgin ve şiddetli yan etkileri yoktur ve alışkanlık yapmaz. Küçük çocukların yaşadıkları acıyı unutabilmeleri uzun zaman alabilir. Tedaviyi 6 aydan önce kesmemek bazı vakalarda 12 aya kadar uzatmak gerekebilir. 5 yaşından büyük çocuklarda 2-3 aylık tedaviler yeterli olabilir. Dışkılama esnasında ağrıyı ortadan kaldıracak bölgesel etkili ağrı kesiciler ve oturma banyoları da geçici bir rahatlık sağlar. Ama ağrıyı yok edecek en önemli şey dışkının yumuşak kıvamda olmasıdır. Bu kıvamı sağlayacak en etkili ilaçlar dışkı yumuşatıcı şuruplardır.

Kabızlık tedavisinde psikolojik yaklaşım önemlidir. Lavmanlar ve ilaç uygulamaları için mutlaka çocukla işbirliği kurulmalı asla zor kullanılmamalıdır. Zorla uygulanan lavman ve benzeri ilaçlar çocuktaki korkuyu arttırarak kabızlığın daha da kötüye gitmesine neden olabilir.

Tuvalet eğitimi kazanmış çocukları günde 2 kez sabah ve akşam yemekleri sonrasında 10- 15 dakika tuvalete oturtmak, mide bağırsak refleksinden yararlanılacağı için faydalıdır. Mide-bağırsak refleksi mideye herhangi bir gıda gittikten sonra tüm sindirim sisteminin çalışmasıdır. Çoğu insan bu refleks sayesinde yemek sonraları rahatlıkla tuvaletini yapabilir. Yemekten sonra tuvalete gitme alışkanlığını kabız çocuklara öğretebilirsek tedavide önemli bir aşama geçilmiş olur.

Kabız çocukları ne yemeli ne yememeli?

Fonksiyonel kabızlığı olan bir çocukta bu sorunun ilerleyip, kronik hale gelmeden doğru beslenme ile tedavi edilmesi gerekir. Uygulanan diyette patates, muz, pilav, makarna, beyaz ekmek, inek sütünün fazlası ve çay bulunmamalıdır. Kabız bir çocukta beslenme programında yer alması gereken gıdalar ise şöyledir; bol sıvı, tüm lifli sebze ve meyveler-(kayısı, armut, incir, kabak, brokoli…), zeytinyağı, tam tahıllı veya kepekli ekmek, mısır ve mısır unu içeren besinler.

Tıpkı kabızlık gibi ishal de çocuklarda sık görülen hastalıklar arasındadır. Çocuklarda ishale ne iyi gelir, görmek için tıklayın.

EN ÇOK OKUNANLAR