Bebeğim Büyüyor: Ay Ay Bebek Gelişimi

Uz. Dr. Dicle Çelik, bebek gelişiyle ilgili önemli bilgiler verdi.

BEBEK

Bu Makalede:

İlk bebek büyük bir heyecan, tatlı bir telaş. Hatta öyle ki bu telaş bazen aileleri ev ve hastane ekseninde bir koşuşturma içine sokabiliyor. Özellikle yeni anneler ve babalar tüm hareketini yakından takip ettiği bebeklerinin hapşırdığı, ellerinin titrediği, korktuğu ya da sıçradığı zamanlarda bir hastalığı mı var endişesiyle hastane hastane gezdirebiliyor. Sizi hem bu koşuşturmadan kurtaracak, hem de bebeğinizle güçlü bir iletişim kurup, onu daha iyi anlamanızı sağlayacak bir rehber hazırladık. İşte ay ay bebek gelişimi.

0 – 1 Ay

İlk ay yenidoğan dönemidir. Doğumdan en geç bir saat sonra bebek emmeye başlamalıdır çünkü bu en doğal reflekstir. Meme ucu, dudaklarına ya da yanaklarına değince başını o yöne çevirecek ve ağzını açarak emmeye başlayacaktır. Bebeğin ağlarken elleri ve vücudu titreyebilir. Bebeğin nörolojik gelişiminin bir parçası olan bu refleks “moro refleks” adını taşır ve 3. aydan sonra azalarak kaybolur. Kol ve bacakların simetrik hareket edip etmediği takip edilmelidir. Kalça çıkıklığı açısından muayeneler ilk ay yaptırılmalıdır. Yenidoğan sık sık hıçkırıp, hapşırabilir. Hıçkırma; iyi büyüyen, gelişen ve beslenen bebeklerde normaldir. Hıçkırığın kesilmesi için emzirmek yeterlidir. Hapşırma ise üşüme ya da hastalık belirtisi değil, solunum yolunu temizlemek içindir. Bebeklerin burun mukozaları ödemli ve şiş olduğu için tıkalı anne babaya gibi gelebilir. Bunun için doktorun önerdiği serum fizyolojik damlalarla burun temizliği yapılmalıdır. Bebekler baş kısmından ısı kaybettiği için başlık kullanılabilir. Ayrıca birinci ayın sonunda bebeğin tırnakları düzenli olarak kesilip, eldiven kullanımı bırakılmalıdır.

*Bebeğin ellerinde ve ayaklarında atma şeklinde kasılma ve titremeler görülebilir. Bu durum, iyi huylu yenidoğan refleksi olabileceği gibi; kan şekeri, kalsiyum ve magnezyum düşüklüğünden de kaynaklanabilir. Eğer bebeğin elini tuttuğunuzda titreme duruyorsa sorunsuz bir titremedir ancak kasılma devam ediyorsa mutlaka doktora bildirilmelidir.

1 – 2 Ay

İlk ayın sonunda yenidoğan dönemi biter. Bebeklerin yatış pozisyonu çok önemlidir. İlk aylar kesinlikle yüzüstü yatırılmamalı, sırtüstü ve düz bir zeminde uyumalıdır. Ancak kafatası yumuşak olduğu için düzleşme riskine karşı bebeğin yatış pozisyonu sık sık değiştirilmelidir. Boyun-kol kasının güçlenmesini sağlayan yüzüstü yatma ise sadece ve sadece ebeveyn kontrolünde, en fazla 15 dakika olmalıdır. Bebekler doğduğu andan itibaren sesleri duyarlar ancak yine de mutlaka yenidoğan döneminde işitme testi yaptırılmalıdır. Görme duyusu zaman içinde geliştiği için bebeğin ilk ay yakın mesafeden anne-babayla göz göze gelmesi önemlidir. Görme açısından gerekli bulunması durumunda bebeklere elbette testler yaptırılır.

*Bebekler ebeveyn kontrolünde olmadığı sürece asla ve asla yüzüstü yatırılmamalıdır.

2 – 3 Ay

Bebeğiniz ikinci ay itibariyle yüzünüzü iyice tanır hale gelir. Kucağınıza aldığınızda ses vermeseniz bile başınızı sağa sola çevirdiğinizde sizi takip edecektir. 2. ayın sonuna doğru yanından ayrıldıktan sonra 30 cm uzaklığa kadar sizi izleyebilir. Bu ay bebeklerin özellikle kırmızı nesneler dikkatini çeker. Bebekler iki aylık olduktan sonra sesler çıkarmaya da başlar. Eğer bebeğinizle göz teması kurduktan sonra güler ve ona bir şeyler söylerseniz, size yavaş yavaş karşılık vermeye çalışacaktır. Bebeğinize oyuncak almak için acele etmeyin. Onun yerine bolca ten temasında bulunarak, özellikle banyo sonrası masaj sürelerini uzatın. İkinci ay sonrası bebeğiniz kucağınızdayken ayna karşısından sohbet etmek, onun aynada kendi görüntüsünü yakalamasını sağlamak önemlidir.

* Bebek 2. ayın sonuna doğru baş kontrolünü sağlamalıdır. Bunun için üst sınır üçüncü ay, nadiren de dördüncü aydır. Sırtüstü yatarken kollar kaldırıldığında başın gövde ile öne doğru gelmesi gereklidir. Eğer baş gövdeyle birlikte öne doğru gelmiyor, oldukça geride kalıyorsa ya da kucağa alındığında başta bir sallanma varsa nörolojik açıdan değerlendirilmelidir.

3 – 4 Ay

Bebeklerin doğum sonrası kapalı olan elleri 4. aydan sonra yavaş yavaş açılmaya başlar. Bebeğin bu dönemde takip hızı artar. Anne-babayla daha fazla temas kuracak ve bazı sesler çıkararak gülmeye başlayacaktır. Henüz dönme hareketini yapması için erken ancak yine de ani dönüşlere karşı temkinli olunmalıdır. 3. ay itibariyle baş kontrolü olan bir bebek yüzüstü konulduğunda başını kaldırmaya başlayacaktır. Bu dönemde gelişimine katkıda bulunmak açısından önüne birkaç oyuncak konulabilir. Oyuncak almak isteyen ailelere ise oyun halısı ya da dönence, yatağının kenarına asılacak siyah, beyaz ve kırmızı renkte oyuncaklar önerilebilir.

*Bebeğinizi başka bebeklerle kıyaslamayın. Her bebekte gelişim basamakları birbirinden farklıdır ve bazen duraksamalar olabilir. Rutin kontroller aksatılmadığı ve doktor herhangi bir uyarıda bulunmadığı sürece endişelenmeye gerek yoktur.

4 – 5 Ay

Bebeklerin ellerinin açılmaya başlamasıyla tutma-kavrama becerileri gelişir. Özellikle biberon ya da emzik kullanan bebekler yavaş yavaş onları tutar. Bu ay itibariyle dönme başlayacaktır. Sırtüstünden yüzüstüne dönmek her zaman kolay olmayabilir. Bunun için çocuğa alan açmak, yere bir oyun matı serip, önüne bir oyuncak koyup, döne döne ona ulaşmasını sağlamak önemlidir. Bebeğin eline ahşap ya da hışırtılı bir kumaş parçası verilebilir. Çocuk eline aldığı her şeyi ilk olarak ağzına götüreceği için bu oyuncakların sağlığa uygun olması önemlidir. Bu ay itibariyle oturma refleksi de gelişmeye başlar. Bunun için yatık ya da eğik bir şekilde bebeği kucakta oturtmak gerekebilir.

*Her bebek dönmeyebilir ancak nörolojik basamakların ilk planında sırtüstünden yüzüstüne dönme olduğu unutulmamalıdır.

5 – 6 Ay

Bu ayın önemli nörolojik basamaklarından biri, bebeğin destekli oturmasıdır. Çocukla oyunlar oynarken de oturur şekilde olmasına dikkat edilmelidir. Anne sütü ile beslenme devam eder, ek gıdaya başlamak için henüz erkendir. Çocuklar anne ve babanın duygu durumuna tepki verebilir; kızıldığında ağlayabilir, güldüğünde gülebilir. İlgi çekmek için garip sesler çıkarabilir. Renkleri tamamen ayırt ederken, parlak renkler ilgisini daha çok çeker. Alt değişimi seyrekleşir. Gündüz uykuları kısalır, gece uyku süresi uzar.

*Bebeklerde oda sıcaklığı ve kıyafet seçimi önemlidir. Kış ayları da dahil olmak üzere oda ısısı 21-24 derece arasında olmalıdır. Kıyafet seçiminde ise ilk bir ay sizden sadece bir kat kalın, sonraki dönemde de sizinle aynı kalınlıkta kıyafetler giymesi yeterli olacaktır.

6 – 7 Ay

Mama sandalyesi 6. ay itibariyle kullanılabilir. Böylece çocuk artık ailenin diğer fertleri gibi sofra düzeninde yerini alır. Mama sandalyesinin özellikle yemek zamanlarında kullanımına dikkat edilmelidir. Bu aylarda çocuk iyice dönmeye başlar hatta döne döne yer bile değiştirebilir.

*Her çocuk emeklemeyebilir. Özellikle çocuk yüzüstü pozisyonda yatmayı çok sevmiyorsa emeklemeyecek, daha çok ayağa kalkmak isteyecektir.

7 – 8 Ay

Çocukların 7. aydan sonra desteksiz oturması önem taşır. En geç 8. ayda kendi başlarına oturmaları gereklidir. Desteksiz oturmayı başaran çocuklarda emekleme girişimleri de başlar. Bu aylarda dilleri de gelişir. Henüz tam olarak bir kelimeyi söyleyemeseler de ba-ba-ba de-de-de gibi birtakım hecelemelere başlarlar. Her çocukta farklılık gösterse de 7. aydan sonra diş sürümleri başlar. Her çocuğun diş çıkarmayla ilgili semptomları birbirinden farklıdır. Huzursuzluk, kabızlık, ishal, kakada yumuşama, iştahsızlık ve ağız etrafında döküntüler olabilir. Bunun için çocuğa ilaç verilmez, rahatlatıcı birtakım diş kaşıyıcıları önerilir. Diş çıkarma döneminde ağız ve diş temizliği de oldukça önemlidir. Ufak parça bezler ya da tülbentlerle dişleri çıktıktan sonra sabah-akşam suyla temizlenmelidir.

*Diş çıkarma döneminde çocukların ateşi yükselmez. Belki vücut ısınabilir, çocuk huzursuzlanabilir ancak asla 38 dereceyi geçen bir ateş olmaz. Ateş diş çıkarmaya bağlandığı için enfeksiyon hastalıkları atlanabilmekte, özellikle kız çocuklarında idrar yolları enfeksiyonları göz ardı edilmektedir.

8 – 9 Ay

Bu ay itibariyle emekleme girişimleri başlarken, bazı çocuklar ayağa kalkabilirler. Hece tekrarlamaları biraz daha fazla artar. Yavaş yavaş sizi taklit ederek öpücük atmaya ya da güle güle yapmaya başlayabilir. Çocuklar bu dönem yabancıları yadırgayabilir, kalabalık ortama girmekten endişe duyabilirler.

*Bebeğiniz artık isteklerini ağlayarak değil, göstererek dile getirmeye başlayacaktır.

9 – 10 Ay

9. aydan sonra çocuklar yavaş yavaş tutunup ayağa kalkmak ister. Ayakkabı alınması için acele edilmesine gerek yoktur. İlk aşamada sadece kaymaz çoraplar yeterli olacaktır. Kendi başına 10-15 adım atmaya başladığı zaman ayakkabı giydirilebilir. Hece tekrarlamalarının dışında bazı kelimeleri söylemeye başlayabilirler. Bu dönemde ce-ee oyununu oldukça severler. Ufak bir oyuncak parçası sakladığında onu bulmaya çalışırlar. Öpücük, güle güle gibi birtakım komutları yerine getirirler.

*Çocuğun bu dönemde artık yavaş yavaş ismine tepki vermeye başlayacaktır.

10 – 12 Ay

Çocuk artık yavaş yavaş ayaklanmış ve yürümeye başlamıştır. Bir yerlere ulaşmaya çalışacağı için ev kazalarına karşı dikkatli olunmalı, önlemler alınmalıdır. Bebeğin dil gelişimi çok hızlandığı için mutlaka günde 30 dakika kadar kitap okunmalıdır. İsmine duyarlıdır ve adıyla seslenildiğinde dönüp bakar. Oyun ve oyuncak seçimi de çocuklar için çok önemlidir. Çok sayıda oyuncak almak yerine, basit oyunlar oynamak çok daha verimlidir. Örneğin; top alıp vermek, kutuya top atmak, küpleri üst üste koymak gibi çocuğun gelişimine katkı sağlayacak oyunlar oynanmalıdır.

*Televizyon, tablet ve bilgisayar gibi teknolojik cihazlar ilk 2 sene çocuklardan uzak tutulmalıdır.

12 – 18 Ay

Çocuk artık ayağa kalkabilmelidir. Her çocuk 1 yaşta yürümeyebilir, bunun için üst sınır 18. aydır. Otizmle ilgili birtakım değerlendirmeler bu dönem yapılır. Çocuğun artık anlamlı birkaç kelime söylüyor olması, ismi ile seslenildiğinde bakması ve komut alması önemlidir. Oyuncak olarak büyük parçalı legolar ve puzzle alınabilir.

* 1 yaş bebeklik döneminin sona erdiği için oldukça kritik bir dönemdir.

18 – 24 Ay

Dil gelişimi devam eden çocuğun 14-20 kelime bilmesi önemlidir. 2 yaşına kadar kelime sayısı 40-50 olmalı, 2 yaşta ise en geç iki kelimeli cümle kurabilmelidir. 18. aydan sonra tuvalet eğitimi başlayabilir. Çocuk tuvaleti geldiğinde söylüyor, sabah ve öğle sonrası uykularından bezi kuru kalkıyorsa tuvalet eğitimi başlayabilir.

*18-19 aylık bir çocuk hala yürümüyorsa mutlaka muayene edilmelidir.

EN ÇOK OKUNANLAR